ใบและต้น รสจืดเผื่อน สรรพคุณ แก้กามโรคหนองใน

เปลือกต้น รสจืดเผื่อน สรรพคุณ ขับระดูขาว

เมล็ด รสเผ็ดขม สรรพคุณ ขับเสมหะ

ให้ลงสู่คูถทวาร ขับลมในลำไส้ แก้อาเจียน บำรุงโลหิต

เมล็ด : รสเผ็ดร้อนขมเล็กน้อย สรรพคุณ แก้เสมหะ แก้ลม แก้น้ำตีพิการ แก้ลมเสียดแทงสอง ราวข้าง แก้คลื่นเหียนอาเจียน

เมล็ด รสขมเผ็ดเล็กน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ ขับลม แก้เสมหะพิการ แก้กำเดา

ใช้ทำความสะอาดผิวหน้าและผิวกาย

เป็นทั้งสบู่ล้างหน้าและอาบน้ำทำความสะอาดผิวกาย ช่วยปกป้องผิวหน้าและผิวกาย ช่วยให้ดูขาวเนียน สดใส เป็นที่สะดุดตาแก่ผู้พบเห็น โดยท่านสามารถพิสูจน์ได้ด้วยตนเอง เพียงใช้ติดต่อกับนานสองสัปดาห์ขึ้นไป

ผลิตภัณฑ์สบู่สำหรับผิวหน้าและผิวกาย

ค้นคว้าและพัฒนาโดยนักวิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชสำอางค์

บำรุงผิว เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว ทาท้องขณะตั้งครรภ์ ป้องกันท้องลาย บำรุงเส้นผม ทำให้ผมแข็งแรง ไม่แตกปลาย ผมนุ่มสลวย ใช้นวดศีรษะก่อนสระผมหรือหมักทิ้งไว้ 30 นาทีแล้วล้างออก

ใช้ไม้เล็กๆ พันสำลี ชุบยาอุดฟันตรงที่เป็นรู

ยาใช้เฉพาะที่ ห้ามรับประทาน

มีส่วนผสมของมะขามป้อมและตัวยาอื่นๆ

ขนาดและวิธีการใช้

ผู้ใหญ่รับประทานครั้งละ 1-2 ช้อนชา วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร และก่อนนอน

ข้อควรระวัง

• ควรระวังการใช้ในผู้ป่วยที่ท้องเสียง่าย เนื่องจากมะขามป้อมมีฤทธิ์เป็นยาระบาย
• ควรระวังการใช้ในผู้ป่วยเบาหวานที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ เนื่องจากสูตรตำรับมีน้ำตาลเป็นสารแต่งรส

ส่วนประกอบสำคัญ

เนื้อผลมะขามป้อม ผลมะนาวดองแห้ง ผลหล่อฮังก้วย รากชะเอมเทศ ลูกสมอพิเภก ผลบ๊วย ผิวส้มจีน ผลสมอไทย และตัวยาอื่นๆ

ยาแผนไทย

ทายาบริเวณที่มีอาการและนวดเบาๆ วันละ 3-4 ครั้ง

ประกอบด้วย

สารสกัดไพล สารสกัดพริกชี้ฟ้า น้ำมันระกำ

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายทั่วไป ห้ามรับประทาน

ใช้สูดดมเมื่อมีอาการ

ดอกอัญชันซึ่งมีองค์ประกอบ ทำงเคมีที่สำคัญเป็นกลุ่มสำร "แอนโทไซยำนิน" มีฤทธื์ทำงเภสัชวิทยำหลำยด้าน * มีฤทธิ์ต้ำนอนุมูลอิสระ สำรสกัดน้ำของดอกอญั ชนัที่ควำมเข้มข้น 400 g/ml สำมำรถยับยั้ง กำรลดลงของ glutathione ในเลือดที่ถูกเหนี่ยวนำให้เกิดออกซิเดชัน ลดกำรเกิด membrane lipid peroxidation และลดกำรสร้ำง protein carbonyl group ซึ่งบ่งบอกถึงควำมสำมำรถในกำรต้ำน กำรเกิดออกซิเดชันได้ สำหรับกำรศึกษำฤทธิ์ต้านอนุมูลอสิระในชำดอกอัญชัน พบว่ำชำดอก อัญชันมฤิทธิ์ต้านอนุมูล 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH)

• ต้ำนเชื้อแบคทีเรีย สำรสกดัเอทำนอลจำกดอกอญั ชนั มฤี ทธิย์บั ยงั้กำรเจริญของเช้ือ Bacillus subtillis โดยมีค่ำกำรยับยั้ง (clear zone) เท่ำกับ 11 มิลลิเมตร

• ลดระดับน้ำตำลในเลือด กำรให้สำรสกัดเอทำนอลจำกดอกอัญชันขนำด 400 mg/kg ในหนูทดลองเป็นเวลำ 3 สัปดำห์ พบว่ำมีผลลดระดับน้ำตำลในเลือดของหนูทดลองได้ โดยมี กลไกกำรออกฤทธกิ์ ดกำรท ำงำนของเอนไซม์ β-galactosidase และ α-glucosidase นอกจำกนี้สำรสกัดน้ำจำกดอกอัญชันที่ให้ในขนำด 100 - 400 mg/kg ในหนูทดลองนำน 14 - 84 วัน มีผลลด ระดับน้ำตำลในเลือด และลดระดับเอนไซม์ glucose-6-phosphatase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ท ำหน้ำที่เปลี่ยน glucose-6-phosphate เป็นน ้ำตำล และยังเพิ่มระดับอินซูลิน

• ต้ำนกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือด ternatin D1 ซึ่งเป็นสำรแอนโทไซยำนินในดอกอัญชันมีคุณสมบัติยับยั้งกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือดได้ จากกำรศึกษำฤทธต้ำนกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือดกระต่ำยในหลอดทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำโดย collagen และ adenosine diphosphate โดยทำกำรทดสอบกับสำร ternatins

• กระตุ้นกำรงอกของเส้นผมและเส้นขน ดอกอัญชันมีศักยภำพในกำรนำไปพัฒนำต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ส ำหรับป้องกันกำรหลุดร่วงของเส้นผมได้ โดยมีกำรศึกษำคุณสมบัติของสำรสกัดเอทำนอลจำกดอกอัญชันในกำรแสดงฤทธิ์กระตุ้นกำรงอกของเส้นผมและ เส้นขน พบว่ำสำรสกัดนี้มีฤิทธิ์ยับยั้งกำรทำงำนของเอนไซม์ 5α-reductase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ทำหน้ำที่ยับยั้งกำร เจริญของเส้นขน เมื่อท ำกำรทดสอบด้วยกำรทำสำรสกัดควำมเข้มข้นร้อยละ 1 โดยน ้ำหนัก ขนำด 100 ไมโครลิตร ลงบนผิวของหนูทดลองบริเวณที่ถูกโกนขนออก เป็นเวลำ 28 วัน พบว่ำบริเวณดังกล่ำวมีจ ำนวนเซลล์รำกผม เพิ่มขึ้นและมีกำรงอกของส้นขนปรำกฏขึ้นให้เห็น

• กระตุ้นกำรสร้ำงเม็ดสีเมลำนิน สำรสกัดจำกดอกอัญชันสำมำรถพัฒนำเป็นผลิตภัณฑ์ชะลอผมหงอกก่อนวัยได้จำกกำรศกึษำฤทธิ์กระตุ้น กำรสังเครำะห์เม็ดสีเมลำนิน ด้วยวิธี tyrosinase activity assay พบว่ำสำรสกดัเมทำนอลจำกดอกอัญชันมีฤทธิ์ กระตุ้นกำรทำงำนของเอนไซม์ tyrosinase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนกำรสร้ำงเม็ดสีเมลำนิน นอกจำกนี้ยังพบว่ำสำรสกัดเมทำนอลยังมีผลกระตุ้นกำรเพิ่มจำนวนเซลล์สร้ำงเม็ดสี (melanocyte) ได้อีกด้วย

สำรสกัดจำกดอกอัญชันสำมำรถพัฒนำเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอำงบำรุงผิวได้โดยพบว่ำสำรสกัดน้ำและ สำรสกดัเอทำนอลจำกดอกอัญชันมีฤทธื์ต้ำนอนุมูล DPPH และพบว่ำสำรสกัดน้ำมีฤทธื์มำกกว่ำสำรสกัดเอทำนอล (ค่ำควำมเข้มข้นที่ยับยั้งอนุมูลอิสระได้ 50%, IC50 เท่ำกับ 1 และ 4 mg/ml ตำมลำดับ) เมื่อนำสำรสกัด น้ำดอกอัญชันไปเตรียมเป็นผลิตภัณฑ์เจลสำหรับทำรอบดวงตำและทดสอบฤทธื์ต้านนอนุมลูอสิระ พบว่ำผลติภัณฑ์ที่ เตรียมมีฤทธื์ต้านอนุมลูอืสระ

ที่มา: ผศ. ดร. ภญ.อรัญญำ จุติวิบูลย์สุข

ดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ส่วนใหญ่พบดอกแห้งสมบูรณ์สีน้ำตาล สมบูรณ์เพศ เส้นผ่าน ศูนย์กลางไม่เกิน 3 ซม. ก้านดอกเรียว ยาวไม่เกิน 2 ซม. กลีบเลี้ยงโคนเชื่อม ติดกันเป็นหลอด มีขน ปลายแยกเป็นแฉกรูปแถบ แกมรูปลิ่มแคบ 8-10 แฉก กลีบดอกโคน เชื่อมติดกันเป็นหลอด ยาว 1-2 ซม. ปลายแยกเป็น 5-8 กลีบ ยาวเท่าหรือเกือบเท่า หลอดกลีบดอก รูปขอบขนานแคบ ปลายแหลม หรือมน กลิ่นหอม รสขมฝาด องค์ประกอบเคมี เป็นน้ำมัน ระเหยง่าย (volatile oil) ราว 0.2% น้ำมันระเหยง่ายนี้มีองค์ประกอบเคมีหลาย ชนิด เช่น เบนซิลแอซีเทต (benzyl acetate), ไลนาโลออล (linalool), เบนซิลแอลกอฮอล์ (benzyl alcohol), อินโดล (indole), เบนซิล เบนโซเอต (benzyl benzoate), ซิส จัสโมน (cis jasmone), เจอรานิออล (geraniol), และยังมีสารกลุ่มอิริตอยด์ไกลโคไซด์ (iridaid glycosides) หลายชนิด

ตำราสรรพคุณยาไทยว่า มะลิมีรสขม ร้อมเย็น สรรพคุณบำรุงหัวใจ ดับพิษร้อน ทำให้ จิตใจชุ่มชื่น บำรุงครรภ์ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ข้อมูลการศึกษาทางพรีคลินิกพบว่า มะลิ มีฤทธิ์ลดความดันโลหิต, ต้านเชื้อแบคทีเรีย, ต้านเชื้อรา

ดอกแห้งหรือชิ้นส่วนของ ดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ดอกแห้งที่สมบูรณ์ สีน้ำตาลเป็นดอกสมบูรณ์เพศ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2-3 cm. อาจมีก้านดอกยาว < 5 mm. มีกลีบเลี้ยง 4 กลีบ เรียง 2 วง รูปซ้อน งอเป็นกระทุ้ง กว้างยาว 1-2 cm. กลีบดอกมี 4 กลีบ ซ้อนกัน รูปไข่กลับกว้าง ปลายหยักเว้าเข้า โคนกึบสอบ เกสรเพศผู้ มีจำนวนมาก กลิ่นหอม รสขมเล็กน้อย

บุนนาคมีน้ำมันระเหยง่าย (volatile cil) และมีองค์ประกอบเคมีหลายชนิดที่สำคัญ ได้แก่ สารกลุ่มเฟลโวนอยด์ (lavonoids) เช่น มีชั่วเฟอร์โรนบี (mesuaferrone B), มีซูอึอิน (mesuein) (๕)

ตำราสรรพคุณยาไทยว่า บุนนาคมีรสขม หอมเย็น สรรพคุณบำรุงดวงจิตให้แช่มชื่น แก้ไข้กาฬ แก้ร้อนใน ดับกระหาย บำรุงโลหิต บำรุง หัวใจ แก้ลมกองละเอียด แก้วิงเวียนหน้ามืด ตาลาย

ข้อมูลการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า สารสกัดบุนนาคมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบของหลอดลม

หมายเหตุ ตำรายาโบราณไทยบางขนานเข้าเครื่องยก เรียก "เกษรบุนนาค” (ปัจจุบันเขียนเป็น "เกสร บุนนาค”) แต่แพทย์แผนไทยส่วนใหญ่อนุโลม

ดอกแห้งหรือชิ้นส่วนของดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ดอกแห้งสมบูรณ์ สีน้ำตาล มีทั้งดอกเพศผู้, ดอกเพศเมีย ,และ ดอกสมบูรณ์เพศ เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-2.3 cm. ก้านดอกเรียว ยาว 0.8-1.8 cm. มีกลีบรวม 6 กลีบ ทรงกลีบมนและโค้งเป็นกระทุ้ง เรียงเป็น 2 ชั้นชั้นนอกมี 2 กลีบ โคนเชื่อมติดกัน ยาว 1.5-6 mm. ชั้นในมี 4 กลีบ รูปขอบขนาน ยาว 5-7 mm. เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก เกสรเพศเมีย มีรังไข่เหนือวงกลีบ รูปป้อม ก้านเกสรเพศเมีย ปลายแยกเป็น 3 แฉก กลิ่นหอม รสขมฝาด

สารภีมีองค์ประกอบเคมีหลายชนิด เช่น อะเมนโทกลาโรน (amentoglarone), แคมพืสเตอรอล (campesterol), โอโครคาร์พัสโพรแอนโทไซยานิดิน (ochrocarpus proanthocyanidin), ไวทีขิน (vitexin)

สารภีมีรสขม หอมเย็น สรรพคุณแก้โลหิตพิการ แก้ไข้มีพิษร้อน เจริญอาหาร บำรุงหัวใจ ชูกำลัง แก้ลม วิงเวียนหน้ามืดตาลาย

ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า สารสกัดสารภีมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านเชื้อรา

ตำรายาโบราณไทยบางขนานเข้าเครื่องยา เรียก "เกษรสารภี” ปัจจุบันเขียนเป็น “เกสรสารภี” แพทย์แผนไทยใช้เฉพาะเกสรเพศผู้ เพราะว่ามีรสหอมเย็น สรรพคุณบำรุงครรภ์ รักษา แก้ไข้ ทำให้ชุ่มชื่นใจ แต่ปัจจุบันแพทย์แผนไทยส่วนใหญ่อนุโลมให้ใช้ทั้งดอก