บำรุงผิว เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว ทาท้องขณะตั้งครรภ์ ป้องกันท้องลาย บำรุงเส้นผม ทำให้ผมแข็งแรง ไม่แตกปลาย ผมนุ่มสลวย ใช้นวดศีรษะก่อนสระผมหรือหมักทิ้งไว้ 30 นาทีแล้วล้างออก

ใช้ไม้เล็กๆ พันสำลี ชุบยาอุดฟันตรงที่เป็นรู

ยาใช้เฉพาะที่ ห้ามรับประทาน

มีส่วนผสมของมะขามป้อมและตัวยาอื่นๆ

ขนาดและวิธีการใช้

ผู้ใหญ่รับประทานครั้งละ 1-2 ช้อนชา วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร และก่อนนอน

ข้อควรระวัง

• ควรระวังการใช้ในผู้ป่วยที่ท้องเสียง่าย เนื่องจากมะขามป้อมมีฤทธิ์เป็นยาระบาย
• ควรระวังการใช้ในผู้ป่วยเบาหวานที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ เนื่องจากสูตรตำรับมีน้ำตาลเป็นสารแต่งรส

ส่วนประกอบสำคัญ

เนื้อผลมะขามป้อม ผลมะนาวดองแห้ง ผลหล่อฮังก้วย รากชะเอมเทศ ลูกสมอพิเภก ผลบ๊วย ผิวส้มจีน ผลสมอไทย และตัวยาอื่นๆ

ยาแผนไทย

ทายาบริเวณที่มีอาการและนวดเบาๆ วันละ 3-4 ครั้ง

ประกอบด้วย

สารสกัดไพล สารสกัดพริกชี้ฟ้า น้ำมันระกำ

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรขายทั่วไป ห้ามรับประทาน

ใช้สูดดมเมื่อมีอาการ

ดอกอัญชันซึ่งมีองค์ประกอบ ทำงเคมีที่สำคัญเป็นกลุ่มสำร "แอนโทไซยำนิน" มีฤทธื์ทำงเภสัชวิทยำหลำยด้าน * มีฤทธิ์ต้ำนอนุมูลอิสระ สำรสกัดน้ำของดอกอญั ชนัที่ควำมเข้มข้น 400 g/ml สำมำรถยับยั้ง กำรลดลงของ glutathione ในเลือดที่ถูกเหนี่ยวนำให้เกิดออกซิเดชัน ลดกำรเกิด membrane lipid peroxidation และลดกำรสร้ำง protein carbonyl group ซึ่งบ่งบอกถึงควำมสำมำรถในกำรต้ำน กำรเกิดออกซิเดชันได้ สำหรับกำรศึกษำฤทธิ์ต้านอนุมูลอสิระในชำดอกอัญชัน พบว่ำชำดอก อัญชันมฤิทธิ์ต้านอนุมูล 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH)

• ต้ำนเชื้อแบคทีเรีย สำรสกดัเอทำนอลจำกดอกอญั ชนั มฤี ทธิย์บั ยงั้กำรเจริญของเช้ือ Bacillus subtillis โดยมีค่ำกำรยับยั้ง (clear zone) เท่ำกับ 11 มิลลิเมตร

• ลดระดับน้ำตำลในเลือด กำรให้สำรสกัดเอทำนอลจำกดอกอัญชันขนำด 400 mg/kg ในหนูทดลองเป็นเวลำ 3 สัปดำห์ พบว่ำมีผลลดระดับน้ำตำลในเลือดของหนูทดลองได้ โดยมี กลไกกำรออกฤทธกิ์ ดกำรท ำงำนของเอนไซม์ β-galactosidase และ α-glucosidase นอกจำกนี้สำรสกัดน้ำจำกดอกอัญชันที่ให้ในขนำด 100 - 400 mg/kg ในหนูทดลองนำน 14 - 84 วัน มีผลลด ระดับน้ำตำลในเลือด และลดระดับเอนไซม์ glucose-6-phosphatase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ท ำหน้ำที่เปลี่ยน glucose-6-phosphate เป็นน ้ำตำล และยังเพิ่มระดับอินซูลิน

• ต้ำนกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือด ternatin D1 ซึ่งเป็นสำรแอนโทไซยำนินในดอกอัญชันมีคุณสมบัติยับยั้งกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือดได้ จากกำรศึกษำฤทธต้ำนกำรเกำะกลุ่มของเกล็ดเลือดกระต่ำยในหลอดทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำโดย collagen และ adenosine diphosphate โดยทำกำรทดสอบกับสำร ternatins

• กระตุ้นกำรงอกของเส้นผมและเส้นขน ดอกอัญชันมีศักยภำพในกำรนำไปพัฒนำต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ส ำหรับป้องกันกำรหลุดร่วงของเส้นผมได้ โดยมีกำรศึกษำคุณสมบัติของสำรสกัดเอทำนอลจำกดอกอัญชันในกำรแสดงฤทธิ์กระตุ้นกำรงอกของเส้นผมและ เส้นขน พบว่ำสำรสกัดนี้มีฤิทธิ์ยับยั้งกำรทำงำนของเอนไซม์ 5α-reductase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ทำหน้ำที่ยับยั้งกำร เจริญของเส้นขน เมื่อท ำกำรทดสอบด้วยกำรทำสำรสกัดควำมเข้มข้นร้อยละ 1 โดยน ้ำหนัก ขนำด 100 ไมโครลิตร ลงบนผิวของหนูทดลองบริเวณที่ถูกโกนขนออก เป็นเวลำ 28 วัน พบว่ำบริเวณดังกล่ำวมีจ ำนวนเซลล์รำกผม เพิ่มขึ้นและมีกำรงอกของส้นขนปรำกฏขึ้นให้เห็น

• กระตุ้นกำรสร้ำงเม็ดสีเมลำนิน สำรสกัดจำกดอกอัญชันสำมำรถพัฒนำเป็นผลิตภัณฑ์ชะลอผมหงอกก่อนวัยได้จำกกำรศกึษำฤทธิ์กระตุ้น กำรสังเครำะห์เม็ดสีเมลำนิน ด้วยวิธี tyrosinase activity assay พบว่ำสำรสกดัเมทำนอลจำกดอกอัญชันมีฤทธิ์ กระตุ้นกำรทำงำนของเอนไซม์ tyrosinase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนกำรสร้ำงเม็ดสีเมลำนิน นอกจำกนี้ยังพบว่ำสำรสกัดเมทำนอลยังมีผลกระตุ้นกำรเพิ่มจำนวนเซลล์สร้ำงเม็ดสี (melanocyte) ได้อีกด้วย

สำรสกัดจำกดอกอัญชันสำมำรถพัฒนำเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอำงบำรุงผิวได้โดยพบว่ำสำรสกัดน้ำและ สำรสกดัเอทำนอลจำกดอกอัญชันมีฤทธื์ต้ำนอนุมูล DPPH และพบว่ำสำรสกัดน้ำมีฤทธื์มำกกว่ำสำรสกัดเอทำนอล (ค่ำควำมเข้มข้นที่ยับยั้งอนุมูลอิสระได้ 50%, IC50 เท่ำกับ 1 และ 4 mg/ml ตำมลำดับ) เมื่อนำสำรสกัด น้ำดอกอัญชันไปเตรียมเป็นผลิตภัณฑ์เจลสำหรับทำรอบดวงตำและทดสอบฤทธื์ต้านนอนุมลูอสิระ พบว่ำผลติภัณฑ์ที่ เตรียมมีฤทธื์ต้านอนุมลูอืสระ

ที่มา: ผศ. ดร. ภญ.อรัญญำ จุติวิบูลย์สุข

ดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ส่วนใหญ่พบดอกแห้งสมบูรณ์สีน้ำตาล สมบูรณ์เพศ เส้นผ่าน ศูนย์กลางไม่เกิน 3 ซม. ก้านดอกเรียว ยาวไม่เกิน 2 ซม. กลีบเลี้ยงโคนเชื่อม ติดกันเป็นหลอด มีขน ปลายแยกเป็นแฉกรูปแถบ แกมรูปลิ่มแคบ 8-10 แฉก กลีบดอกโคน เชื่อมติดกันเป็นหลอด ยาว 1-2 ซม. ปลายแยกเป็น 5-8 กลีบ ยาวเท่าหรือเกือบเท่า หลอดกลีบดอก รูปขอบขนานแคบ ปลายแหลม หรือมน กลิ่นหอม รสขมฝาด องค์ประกอบเคมี เป็นน้ำมัน ระเหยง่าย (volatile oil) ราว 0.2% น้ำมันระเหยง่ายนี้มีองค์ประกอบเคมีหลาย ชนิด เช่น เบนซิลแอซีเทต (benzyl acetate), ไลนาโลออล (linalool), เบนซิลแอลกอฮอล์ (benzyl alcohol), อินโดล (indole), เบนซิล เบนโซเอต (benzyl benzoate), ซิส จัสโมน (cis jasmone), เจอรานิออล (geraniol), และยังมีสารกลุ่มอิริตอยด์ไกลโคไซด์ (iridaid glycosides) หลายชนิด

ตำราสรรพคุณยาไทยว่า มะลิมีรสขม ร้อมเย็น สรรพคุณบำรุงหัวใจ ดับพิษร้อน ทำให้ จิตใจชุ่มชื่น บำรุงครรภ์ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ข้อมูลการศึกษาทางพรีคลินิกพบว่า มะลิ มีฤทธิ์ลดความดันโลหิต, ต้านเชื้อแบคทีเรีย, ต้านเชื้อรา

ดอกแห้งหรือชิ้นส่วนของ ดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ดอกแห้งที่สมบูรณ์ สีน้ำตาลเป็นดอกสมบูรณ์เพศ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2-3 cm. อาจมีก้านดอกยาว < 5 mm. มีกลีบเลี้ยง 4 กลีบ เรียง 2 วง รูปซ้อน งอเป็นกระทุ้ง กว้างยาว 1-2 cm. กลีบดอกมี 4 กลีบ ซ้อนกัน รูปไข่กลับกว้าง ปลายหยักเว้าเข้า โคนกึบสอบ เกสรเพศผู้ มีจำนวนมาก กลิ่นหอม รสขมเล็กน้อย

บุนนาคมีน้ำมันระเหยง่าย (volatile cil) และมีองค์ประกอบเคมีหลายชนิดที่สำคัญ ได้แก่ สารกลุ่มเฟลโวนอยด์ (lavonoids) เช่น มีชั่วเฟอร์โรนบี (mesuaferrone B), มีซูอึอิน (mesuein) (๕)

ตำราสรรพคุณยาไทยว่า บุนนาคมีรสขม หอมเย็น สรรพคุณบำรุงดวงจิตให้แช่มชื่น แก้ไข้กาฬ แก้ร้อนใน ดับกระหาย บำรุงโลหิต บำรุง หัวใจ แก้ลมกองละเอียด แก้วิงเวียนหน้ามืด ตาลาย

ข้อมูลการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า สารสกัดบุนนาคมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบของหลอดลม

หมายเหตุ ตำรายาโบราณไทยบางขนานเข้าเครื่องยก เรียก "เกษรบุนนาค” (ปัจจุบันเขียนเป็น "เกสร บุนนาค”) แต่แพทย์แผนไทยส่วนใหญ่อนุโลม

ดอกแห้งหรือชิ้นส่วนของดอกแห้ง รูปร่างไม่แน่นอน ดอกแห้งสมบูรณ์ สีน้ำตาล มีทั้งดอกเพศผู้, ดอกเพศเมีย ,และ ดอกสมบูรณ์เพศ เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-2.3 cm. ก้านดอกเรียว ยาว 0.8-1.8 cm. มีกลีบรวม 6 กลีบ ทรงกลีบมนและโค้งเป็นกระทุ้ง เรียงเป็น 2 ชั้นชั้นนอกมี 2 กลีบ โคนเชื่อมติดกัน ยาว 1.5-6 mm. ชั้นในมี 4 กลีบ รูปขอบขนาน ยาว 5-7 mm. เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก เกสรเพศเมีย มีรังไข่เหนือวงกลีบ รูปป้อม ก้านเกสรเพศเมีย ปลายแยกเป็น 3 แฉก กลิ่นหอม รสขมฝาด

สารภีมีองค์ประกอบเคมีหลายชนิด เช่น อะเมนโทกลาโรน (amentoglarone), แคมพืสเตอรอล (campesterol), โอโครคาร์พัสโพรแอนโทไซยานิดิน (ochrocarpus proanthocyanidin), ไวทีขิน (vitexin)

สารภีมีรสขม หอมเย็น สรรพคุณแก้โลหิตพิการ แก้ไข้มีพิษร้อน เจริญอาหาร บำรุงหัวใจ ชูกำลัง แก้ลม วิงเวียนหน้ามืดตาลาย

ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า สารสกัดสารภีมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านเชื้อรา

ตำรายาโบราณไทยบางขนานเข้าเครื่องยา เรียก "เกษรสารภี” ปัจจุบันเขียนเป็น “เกสรสารภี” แพทย์แผนไทยใช้เฉพาะเกสรเพศผู้ เพราะว่ามีรสหอมเย็น สรรพคุณบำรุงครรภ์ รักษา แก้ไข้ ทำให้ชุ่มชื่นใจ แต่ปัจจุบันแพทย์แผนไทยส่วนใหญ่อนุโลมให้ใช้ทั้งดอก

ผล รสฝาดติดเปรี้ยวเล็กน้อย สรรพคุณ ระบายอ่อนๆ บรรเทาลมป่วง บรรเทาพิษ บรรเทาพิษร้อนภายใน บรรเทาลมจุกเสียด รู้ผายธาตุ รู้ระบายรู้ถ่ายอุจจาระ ถ่ายพิษไข้ คุมธาตุในตัวเสร็จ บรรเทาไข้เพื่อเสมหะ

สมอไทยเป็นผลแก่จัดของพืชที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Terminalia chebula Retz. var. chebula ในวงศ์ Combretaceae

ผล รสเปรี้ยว รสขม เฝื่อน และฝาด

สรรพคุณ​

• แก้ไข้เพื่อเสมหะ และ ไข้เจือลม
• แก้เสมหะจุกคอ ทำให้ชุ่มคอ แก้โรคตา แก้ธาตุกำเริบ บำรุงธาตุ แก้ไข้ จัดเป็นเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในพิกัดตรีผลา

ผลแก่จัดและแห้งของพืชที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb. ในวงศ์ Combretaceae

มีสารสำคัญกลุ่มแทนนิน (tannins) ได้แก่ กรดชีบูลาจิก (chebulagi acid) กรดเอลลาจิก (ellagic acid) กรดแกลลิก (gallic acid) เป็นต้น ยังมีสารบีตา-ซิโทสเตอรอล (β-sitosterol) น้ำมันระเหยยาก (fixed oil) เป็นต้น

ข้อมูลวิจัยพรีคลีนิค พบว่า สารกลุ่มแทนนินมีฤทธิ์สมานฝาด และยังมีรายงานว่าสารสกัดสมอพิเภก มีฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือด ฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็งบางชนิด

รสเฝื่อน ขมเล็กน้อย

ใบมะรุมมีสารกลุ่มไกลโคไซด์ (glycosides) ที่สำคัญ เช่น ไนอะซิริน (niazirin) ไนอะซีรินิน (niazirinin) สารกลุ่มกลูโคซิโนเลต (glucosinolates) เช่น ไนอาซิมิชิน (niazimicin), ไนอาซิมินินเอ (niaziminin A), ไนอาซิมินินบี (niaziminin B) นอกจากนี้ ยังพบวิตามินเอ (vitamin A). วิตามินซี (vitamin C), แคลเซียม (calcium), โพแทสเซียม (potassium), กรดแอมิโน (amino acids) บีตา-แคโรทีน β-carotene) น้ำตาลแรมโนส (rhamnose) เป็นต้น

ข้อบ่งใช้ ตำราสรรพคุณยาไทยว่า ใบมะรุมมีรสเผื่อน ใช้ตำ พอกแผล หรือกินเป็นยาแก้โรคเลือดออกตามไรฟัน

ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า ใบมะรุมมี ฤทธิ์ ลดความดันโลหิต ลดระดับน้ำตาลในเลือด ลดระดับคอเลสเตอรอล ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านออกซิเดชัน ต้านการเกิด เนื้องอกและยับยั้งเซลล์มะเร็งบางชนิด รักษา บาดแผล ป้องกันตับอักเสบ แก้ปวด เป็นต้น

หมายเหตุ โบราณใช้ใบเพสลาด (ใบประกอบที่ ๖-๘ นับจาก ปลายยอดลงมา) สำหรับทำยา

ตำราสรรพคุณยาไทยว่าตรีผลามีรสสุขุม มีสรรพคุณแก้โรคอันเกิดจากปิตตะ เสมหะ และ วาตะ ในกองธาตุ กองฤดู กองอายุ และกอง สมุฏฐาน

ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า สารสกัดตรีผลามีฤทธิ์ต้านออกซิเดชัน ลด ระดับน้ำตาลในเลือดในหนูทดลองซึ่งเป็นเหตุ ให้เกิดเบาหวาน มีฤทธิ์ป้องกันอันตรายจากรังสีและลดความรุนแรงของอาการป่วยจากการ ตอบสนองต่อรังสีในหนูเพศผู้ที่ได้รับรังสีแกมมา ทั้งตัว นอกจากนั้น สมุนไพรอันเป็น องค์ประกอบของผลทั้ง ๓ ชนิด และสารสกัด ตรีผลามีฤทธิ์ลดระดับคอเลสเตอรอลในหนู ทดลอง เป็นต้น

การแพทย์อายุรเวทใช้ตรีผลาเป็นยา อายุวัฒนะ ยาระบาย จัดเป็นยาสมุนไพรที่ใช้ มากขนานหนึ่งในการแพทย์อายุรเวท

มังคุดเป็นชิ้นส่วนของเปลือกแห้ง ขนาดและ รูปร่างแตกต่างกัน สีน้ำตาลเข้มถึง สีม่วงดำ ผิวนอกโค้ง เรียบ ด้านในเป็นกระพุ้ง สีน้ำตาลแกมสีแดง ขอบโค้งเข้า อาจมีขั้ว ผลและก้านผลิตดกับเปลือก รสฝาดขม

องค์ประกอบทางเคมี

มังคุด มีสารกลุ่ม แซนโทน (xanthones) ที่สำคัญได้แก่ แอลฟา-แมงโกสติน (α-mangostin), บีตาแมงโกสติน (β-mangostin), แกมมา-แมงโกสติน (γ-mangostin), แมงโกสตานอล (mangostanol), การ์ซิโนนอี (garcinone E) เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีสารกลุ่มแทนนิน (tannins) เช่น เอพิแคทชิน (epicatechin) และสารอื่นเช่น เพกทิน (pectin)

ข้อบ่งใช้

ทาแผลสด และแผลเรื้อรัง ตำราสรรพคุณยาไทยว่า มังคุดมีรสฝาด ต้มกับน้ำ ใช้ชะล้างบาดแผล และฝนทาบาดแผล หรือุดมแกท้องร่วง ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า มังคุดมีฤทธิ์ ต้านเชื้อรา ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านการอักเสบ ต้านออกซิเดชัน ต้านเซลล์มะเร็ง เป็นต้น

ข้อห้ามใช้

ห้ามทาบริเวณขอบตาและเนื้อเยื่ออ่อน

ขนาดและวิธีใช้

ทาบริเวณที่เป็นแผล วันละ ๒ ครั้ง เช้า-เย็น

หมายเหตุ

• แพทย์แผนโบราณใช้เปลือกมังคุดฝนกับน้ำ ปูนใสในการรักษาแผลเบาหวาน
• ตำรายาสมุน ไพรพื้นบ้านใช้มังคุดต้ม กับน้ำปูนใส หรือฝนกับน้ำ ดื่มแก้ท้องเสีย (ที่ไม่ใช้บิดหรืออหิวาตกโรค)
• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญ ประจำบ้านแผนโบราณ ลงวันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ จัดให้เปลือกมังคุดเป็นตัวยาในกลุ่มยาแก้ท้องเสีย และยา บรรเทาฝีแผล (ยาสำหรับใช้ภายนอก)
• สารสะกัดมังคุด ด้วยเอทิลแอลกอฮอล ร้อยละ ๙๕ มีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียPropionibacterium acnes และ Staphylococcus epidermidis ที่ทำให้เกิดสิวอักเสบเป็น หนอง โดยสารออกฤทธิ์ที่สำคัญคือแอลฟา-แมงโกสทิน (α-mangostin) นอกจากนี้ สารสกัดมังคุด ยังมีฤทธิ์ต้านอักเสบและต้านอนุมูลอิสระ จึงมีการนำสารสกัด เปลือ กมังคุด มาผสมในผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ ทำความสะอาดใบหน้าเพื่อป้องกันและบรรเทาสิวอักเสบ

ฝักส้มป่อยมีสารเคมีที่สำคัญหลายชนิด เช่น * สารกลุ่มแซไพนิน (saponins) เช่น อะเคซินินซี (acacinin C), อะเคซินินดี (acacinin D), อะเคซินินอี (acacinin E) * แซโพนินไกลโคไซด์ (saponin glycosides) เช่น คินมูนโนไซด์ เอ (kinmoonoside A), คินมูนโนไซด์ บี (kinmoonoside B), คินมูนโนไซด์ ซี (kinmoonoside C), * สารกลุ่มแล็กโทน (lactones) เช่น กรดอะเคซิก (acacic acid) สารไกลโคไซด์ ชื่อ โซนูไซด์ (sonudide) * น้ำตาลจำพวกโอลิโกพอลิแซ็กคาไรด์ (oligopolysaccharides) เช่น ซูโครส (sucrose), แรฟฟิโนส (raffinose), สตาชิโอส (stachyose)

มีรสเปรี้ยว ใช้ต้มน้ำดื่ม หรือบดกินเป็นยาถ่าย ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้จับสั่น แก้น้ำลายเหนียว ทำให้อาเจียน ตำพอก หรือ ชุบสำลีปิดแผลโรคผิวหนัง ฝักใช้สระผม

คนไทยเชื่อว่าน้ำแช่ฝักและใบส้มป่อยเป็นศิริมงคล ใช้เป็นน้ำพระพุทธมนต์ ใช้สระผม ตำราแพทย์แผนไทย ฝักส้มป่อย 1 ส่วน ผสมน้ำ 4 ส่วน จะทำให้ผมดกและชำระรังแคได้ดี

มะขามป้อมมีกรดแอสคอร์บิก (ascorbic acid) หรือวิตามินซี (vitamin C), รูทิน (rutin), กรดมิวซิก (mucic acid), กรด แกลลิก (gallic acid), กรดฟิลเลมบลิก (phyl-lemblic acid) สารกลุ่มแทนนิน (tannins) ได้แก่ กรดชีบูลาจิก (chebulagic acid), คอริลาจิน (corilagin) และ ๑-โอ-แกลลอยล์-บีตา-ดี-กลูโคส (1-0-galloyl-(-D-glucose) เป็นต้น นอกจากนี้ พบแอล-มาลิกแอซิด ๒-โอ-แกลเลต (L-malic acid 2-0-gallate), มิวซิกแอซิด ๒-โอ-แกลเลต (mucic acid 2-0-gallate) และโปรตีน

ตำราสรรพคุณยาไทยว่ามะขามป้อมมื รสเปรี้ยวฝาดขม แก้ไข้เจือลม แก้ไอ แก้เสมหะ แก้บิด แก้ท้องเสีย ช่วยย่อยอาหาร จัดเป็นเครื่องยาสมุนไพรชนิดหนึ่งในพิกัดตรีผลา

ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่า มะขามป้อมมีฤทธิ์แก้ไอ ต้านออกซิเดชัน ลดไขมันและคอเลสเตอรอล ต้านเชื้อแบคทีเรีย รักษาแผลเปื่อย กระเพาะ ต้านมะเร็ง ป้องกัน ตับจากสารพิษ ป้องกันพิษจากการฉายรังสี (radioprotection)